آزادی يكی از بزرگترين و عاليترين ارزشهای انسانی است و به تعبير ديگر ، [ جزء ] معنويات انسان است ( معنويات انسان يعنی چيزهايی كه مافوق‏ حد حيوانيت اوست ) . " آزادی " برای انسان ارزشی مافوق ارزشهای مادی‏ است . انسانهايی كه بويی از انسانيت برده‏اند حاضرند با شكم گرسنه و تن‏ برهنه و در سخت ترين شرايط زندگی كنند ولی در اسارت يك انسان ديگر نباشند ، محكوم انسان ديگر نباشند ، آزاد زندگی كنند .
می‏دانيد كه - مع‏الاسف - ( 1 ) بوعلی سينا مدتی وزير بود .بوعلی غرق عرق شد و باشتاب تمام ذشت .
بوعلی ديد منطقی است كه جواب ندارد ، واقعيتی است . در منطق حيوانی‏ و در منطق خاكی معنی ندارد كه انسان ، مرغ و پلو و اسب و كنيز و غلام و " بروبيا " را رها كند و بيايد كناسی كند و بعد ، از آزادی و آزادگی‏ سخن براند . آزادی و آزادگی چيست ؟ مگر يك چيز محسوس و ملموس است ؟ نه ، محسوس و ملموس نيست ، ولی برای‏ وجدان عالی بشر ، آزادی آنقدر ارزش دارد كه كناسی را بر اسارت ترجيح‏
می‏دهد .
آزادی واقعا يك ارزش بزرگ است . گاهی انسان می‏بيند در بعضی از جوامع ، اين ارزش به كلی فراموش شده ، ولی يك وقت هم می‏بيند اين حس‏ در بشر بيدار می‏شود . بعضی افراد می‏گويند بشريت و بشر يعنی آزادی ، و غير از آزادی ، ارزش ديگری وجود ندارد ، يعنی می‏خواهند تمام ارزشها را در اين يك ارزش كه نامش " آزادی " است ، محو كنند . [ " آزادی " ، تنها ارزش نيست ، ] ارزش ديگر " عدالت " است ، ارزش ديگر " حكمت " است ، ارزش ديگر " عرفان " است و چيزهای ديگر .

------------*****-------------

عشق

گاهی عشق - مثل آنچه كه در عرفان و تصوف و در غزليات عرفانی ما هست‏ - تنها ارزش انسانی می‏شود . " جلوه‏ای كرد رخش ديد ملك عشق نداشت " و يا :
فرشته عشق نداند كه چيست ، قصه مخوان بخواه جام و گلابی به خاك آدم‏ ريزديگر ، تمام ارزشهای ديگر حتی عقل [ فراموش می‏شوند ] .عرفا كه گرايششان به ارزش عشق است اصلا گرايش ضد عقل دارند و رسما با عقل مبارزه می‏كنند . حافظ می‏گويد :
صوفی از پرتو می‏راز نهانی دانست گوهر هر كس از اين لعل توانی‏ دانست شرح مجموعه گل (1) مرغ سحر داند و بس كه نه هر كو ورقی خواند معانی‏ دانست می‏خواهد بگويد فقط و فقط عارف با مركب عشق ، به عرفان حق می‏رسد . در چند بيت بعد می‏گويد :
ای كه از دفتر عقل آيت عشق آموزی ترسم اين نكته به تحقيق ندانی‏ دانست مخاطبش در اين بيت ، بوعلی سيناست كه در آخر اشارات [ سخن از عشق‏ گفته است ] . پس ، از نظر اينها اساسا انسان و انسانيت عبارت از " عشق " می‏شود و عقل به دليل اينكه عقال و پای‏بند است ، به كلی محكوم‏ می‏شود . يك وقت هم می‏بينيد تنها ارزش ، می‏شود ارزش " عقل و فكر " . انسان‏ می‏گويد اين حرفها چيست ، اينها همه خيالات است ، اينها چنين و چنان‏ است . بوعلی سينا گاهی در بين صحبتهايش می‏گويد : " اين حرفها ، اشبه‏ به خيالات صوفيه است ، بايد با مركب عقل جلو رفت " .
اينها ارزشهای گوناگونی است كه در بشر وجود دارد : عقل ، عشق ، محبت‏ ، عدالت ، خدمت ، عبادت ، آزادی و انواع ديگر ارزشها . حال كدام انسان ، انسان كامل است ، او كه فقط عابد محض است ؟
او كه فقط آزاده محض است ؟ او كه فقط عاشق محض است ؟ او كه فقط عاقل‏ محض است ؟ نه ، يچكدام " انسان كامل " نيست ، انسان كامل آن انسانی‏ است كه " همه اين ارزشها " ، " در حد اعلی " و " هماهنگ با يكديگر " در او رشد كرده باشد . علی ( ع ) چنين انسانی است .

برگرفته شده از کتاب (انسان کامل ) آیت الله مطهری

و لا حول و لا قوش الا بالله العلی العظيم

از بیانات آیت الله مطهری در کتاب انسان کامل